امروزه تقریباً تمامی دولتها در سراسر نقاط جهان و در هر سطحی از توسعه، پایبندی خود را به حقوق بشر ابراز می دارند. اما همیشه اینطور نبوده است.

پیشرفت یك كشور در زمینه حقوق بشر – یا فقدان آن- فقط در نیم قرن اخیر به یك موضوع تثبیت شده در روابط بین الملل تبدیل شده است. قبل از جنگ جهانی دوم، چگونگی رفتار یك حكومت در قلمرو خود با اتباعش ، موضوعی مربوط به حق حاكمیت آن كشور محسوب می شد؛ یعنی حكومت، بالاترین قدرت را در امور داخلی خود داشت.

شوك هولوكاست

در هولوكاست در طی جنگ جهانی دوم، نازیها بطور سازمان یافته‌ای میلیونها نفر از یهودیان اروپایی را كشتند. تنفر شدید جهانی نسبت به این وحشیگری باعث یك تحول فكری عظیم گردید. حقوق بشر وارد جریان اصلی مناسبات بین الملل شد.

دادگاه های جنایات جنگی نورمبرگ در سال 1945 مقامات ارشد نازیها را مسئول اعمال شان اعلام كرد و ایده "جنایت علیه انسانیت" را مطرح كرد. برای اولین بار، مقامات رسمی بطور قانونی در برابر جامعه بین الملل در قبال خشونت علیه اتباعشان مسئول شدند. اما در سازمان ملل بود كه حقوق بشر بطور واقعی به عنوان موضوع مناسبات بین الملل مطرح شد.

حقوق بشر در منشور سازمان ملل كه در سال 1945 تصویب گردید جایگاه خاصی دارد. در 10 دسامبر 1945 ، مجمع عمومی سازمان ملل اعلامیه جهانی حقوق بشر را تصویب كرد. این فهرست جامع حقوق، بیان كننده این بود كه روش برخورد دولتها با اتباعشان از مسائل قانونی در سطح بین الملل و موضوعِ استانداردهای بین المللی می باشد.

تأثیر جنگ سرد

پس از جنگ جهانی دوم، یك كشمكش ایدئولوژیك بین كشورهای كمونیست و سرمایه داری در گرفت. این "جنگ سرد" تا زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 به طول انجامید.

كشورهای اندكی مایل بودند كه حتی نظارت دوطرفه را در زمینه فعالیتهای ملی حقوق بشر اجازه دهند چه رسد به اجرا و اِعمال بین المللی.

تا اواسط سالهای دهه 1960، كشورهای آفریقایی-آسیایی به بزرگترین گروه در سازمان ملل تبدیل شده بودند. این كشورها كه از حاكمیت استعمار رنج برده بودند علاقه خاصی به حقوق بشر داشتند. آنها دریافتند كه بلوك شرق و برخی از كشورهای اروپایی و آمریكایی شامل ایالات متحده با آنها همدردی می كنند. بنابراین سازمان ملل دوباره به مسأله حقوق بشر پرداخت.

این امر بویژه به بستن میثاق های بین المللی حقوق بشر(1) در دسامبر 1966 منجر گردید. در كنار اعلامیه جهانی حقوق بشر، این پیمانها مبین یك بیانیه مقتدر حقوق بشر است كه در سطح بین الملل به رسمیت شناخته شده اند.

هرچند مفاهیم اساسی ضوابط حقوق بشر تا اواسط سالهای دهه 1960 روشن گردیدند اما اجرای آن ضوابط كاملاً منوط به تمایل هر یك از دولتها باقی ماند.

زمانی كه جیمی كارتر در سال 1977 رئیس جمهور ایالات متحده شد، موضوع حقوق جهانی را در اولویت سیاست خارجی آمریكا قرار داد. كارتر تلاش كرد تا حقوق بشر بین المللی را از سیاستهای جنگ سرد بین شرق و غرب و از جدالهای شمال و جنوب بین كشورهای صنعتی و غیرصنعتی بر سر مسائل اقتصادی جدا كند.

این اقدام موجب یك جنبش آنی گردید و مشروعیت طرفداران حقوق بشر را در سراسر جهان افزایش داد.

روند هِلسینكی

سالهای اواسط دهه 1970 همچنین شاهد راه یافتن حقوق بشر به جریان اصلی سیاست خارجی چندجانبه و دوجانبه بود. مصوبه نهایی سال 1975 هِلسینكی(2) حقوق بشر را آشكارا در معرض مناسبات آمریكا و شوری قرار داد.
برای مطالعه متن مصوبه نهایی سال 1975 هِلسینكی به پیوند زیر مراجعه کنید:
http://usinfo.state.gov/products/pubs/hrintro/helsinki.htm

كنفرانس امنیت و همكاری در اروپا (CSCE)(3) در اوایل دهه 1970 به عنوان سلسله گفتگوهایی با حضور ایالات متحده، كانادا، اتحاد جماهیر شوروی، و تقریباً تمامی كشورهای اروپا آغاز گردید. گفتگوها بر حل مسائل بین شرق كمونیست و غرب دموكرات متمركز بودند. تصویبنامه نهایی كنفرانس CSCE در سال 1975 در هِلسینكی فنلاند تصویب شد و به امضای 35 كشور رسید كه به موافقتنامه هِلسینكی معروف شدند. این موافقتنامه به ده اصل خاص، از قبیل احترام به حقوق بشر و آزادی های اساسی مانند آزادی اندیشه، فكر، مذهب و ایمان، استناد كردند.

با پایان یافتن جنگ سرد، كنفرانس CSCE نقش بزرگتری به خود گرفت یعنی مدیریت یك تحول تاریخی كه در اروپا در حال وقوع بود. نام آن به سازمان امنیت و همكاری در اروپا (OSCE)(4) تغییر یافت. این سازمان اكنون بزرگترین سازمان امنیت منطقه‌ای در جهان شد كه از 56 كشور اروپایی، آسیای مركزی و آمریكایی شمالی تشكیل یافته بود. اعلامیه كپنهاگ سازمانOSCE (5) و اصول پاریس(6) به عنوان معیار اجرای حقوق بشر، بسیار اثرگذار شده بودند.

در درون سازمان ملل متحد، كمیسیونِ احیاء شده در حوزه حقوق بشر معاهدات جدیدی را در زمینه حقوق زنان (سال 1979)، شكنجه (سال1984)، و حقوق كودكان (1989) تنظیم نمود. كارشناسانی تعیین شدند تا درباره موارد نقض حقوق بشر در تعداد روزافزونی از كشورها مطالعه كنند و گزارش تهیه نمایند.

در سالهای دهه 1970 سازمانهای غیردولتی نگران حقوق بشر به عنوان یك نیروی سیاسی بین المللی پدیدار شدند. این گروهها، علاوه بر دفاع از قربانیان نقض حقوق بشر، درزمینه تأثیرگذاری بر سیاستهای ملی و بین المللی حقوق بشر اهیمت داشته اند.

جوّ پس از جنگ سرد

از زمان پایان یافتن جنگ سرد، تلاشهای بین المللی برای ارتقاء حقوق بشر شدت یافته است. برای مثال، ایجاد نمایندگی عالی حقوق بشر سازمان ملل(7) نظارت بین المللی را افزایش می دهد.

هرچند هنوز رژیم هایی (مانند كوبا، برمه و كره شمالی) وجود دارند كه حقوق بشر رسمیت یافته بین المللی را بطور سازمان یافته نقض می كنند، اما با وجود این، یك اراده جدید در جامعه بین الملل برای مهار كردن موارد سازمان یافته نقض حقوق بشر وجود دارد.

برای مثال، زمانی كه كشور سومالی گرفتار سیاستهای جنگ سالارانه شد، نیروهای نظامی چندجانبه مداخله كردند تا هزاران نفر انسان را از گرسنگی نجات دهند. در بوسنی، جامعه بین الملل به پایان دادن جنگ خونین داخلی كه حدود 200 هزار نفر از مردم را كشت و دو میلیون نفر دیگر را در قالب "پاكسازی نژادی" سازمان یافته آواره كرد، كمك نمود.

برای اطلاعات بیشتر به "تولد و توسعه حقوق بشر در ایالات متحده" مراجعه کنید:
https://cms.usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=hr-english&y=2008&m=January&x=20080123183055ajesroM0.6210901

این مقاله، دومین مقاله از یك مجموعه چهار مقاله ای و برگرفته از فصلی از یك كتاب، تحت عنوان : "حقوق بشر بطور خلاصه"است كه در آینده توسط دفتر اطلاعات بین المللی وزارت امور خارجه منتشر خواهد شد.
https://cms.usinfo.state.gov/xarchives/display.html?p=hr-english&y=2008&m=January&x=20080123183439ajesroM0.9643824

این مقاله بر پایه مقاله "حقوق بشر چیست؟" نوشته جك دانِلی ، استاد مطالعات سیاسی دانشگاه دنور است. راث وِجوود ، اِدوارد بی. بورلینگ، استاد حقوق و دیپلماسی بین المللی در مدرسه پل نیتس مطالعات پیشرفته بین المللی در دانشگاه جان هاپكینز، مشاوران این مقاله بودند.

1. International Human Rights Covenants
2. Helsinki Final Act of 1975
3. Conference on Security and Cooperation in Europe (CSCE)
4. Organization for Security and Cooperation in Europe (OSCE)
5. OSCE’s Copenhagen Declaration
6. Paris Principles
7. U.N. High Commissioner for Human Rights

اين تارنما توسط دفتر برنامه های اطلاعات بين المللی وابسته به وزارت امور خارجه ايالات متحده منتشر می شود.
پيوند با ساير تارنماها نبايد به منزله تاييد نظرات ذکر شده در آنها تعبير گردد.