این مقاله بخشی از شماره نشریه الکترونیکی آمریکا تحت عنوان "مشارکت علیه فساد" است.

نوشته آندرز زوانیکی

در سال 2010، هفت گزارشگر مستقر در اروپای شرقی، بالکان و ایالات متحده شروع تهیه گزارشی را درباره پناهگاه های مالیاتی دور از ساحل آغاز کردند. این تحقیقات در چهارچوب برنامه تهیه گزارش درباره جنایات سازمان یافته و فساد (OCCRP)، شبکه ای از گزارشگران حقیقت جو و رسانه های خبری در اروپای شرقی و آسیای مرکزی، انجام شد. این گزارشگران با جا زدن خود به عنوان بازرگانانی که به دنبال فرار از پرداخت مالیات هستند، تمامی صنعتی را که به جنایتکاران و بازرگانان و سیاستمداران فاسدی که می خواهند از پناهگاه های مالیاتی برای پولشویی، فرار از پرداخت مالیات و قاچاق اسلحه و مواد مخدر استفاده کنند، خدماتی عرضه می کند، کشف کردند .

این هفت گزارشگر از جملۀ صدها روزنامه نگار در سرتاسر جهان هستند، که پیگیر مسائلی هستند که دیگران نمی توانند و یا نمی خواهند در باره شان بررسی کنند . آنها با استفاده از هویت مستعار و منابعی که ترجیح می دهند ناشناس بمانند، پنهان کاری های سیاسی، شیوه های مشکوک کسب و کار، و انواع مختلف فسادها را افشا می کنند.

دیوید کاپلان، گزارشگر محقق و سردبیر ارشد OCCRP، معتقد است که بهترین کارکرد روزنامه نگاری تحقیقی جلوگیری از رشوه خواری و سوءاستفاده از وجوه عمومی است.

کاپلان هنگام ارائۀ پژوهشی در زمینه پوشش رسانه ای فساد گفت: "تنها دانستن این که کسی مراقب شما است، می تواند از بسیاری از موارد فساد جلوگیری کند."

ولی در برخی از کشورها افشای فساد توسط رسانه ها می تواند خطرناک باشد. گزارشگران فعال در زمینه مبارزه با فساد اغلب بازجویی می شوند، مورد آزار قرار می گیرند، کتک می خورند، و بازداشت و یا کشته می شوند. بر اساس پژوهش های انجام شده توسط رزمری آرمائو، خبرنگار سابق و استاد روزنامه نگاری در دانشگاه ایالتی نیویورک در آلبانی، یک پنجم از 812 خبرنگاری که بین سال های 1992 و 2010 کشته شده اند، در زمینه مسائلی تحقیق می کردند که "دقیقأ با فساد" در ارتباط بودند.

با این حال، علیرغم تهدیدات موجود، خبرنگاران حققیقت جو طلایه دار مبارزه با فساد هستند. از سال 2007 تا 2011، سه روزنامه نگار در بین هشت برنده جایزه صداقت Integrity Award)) بوده اند. این جایزه توسط سازمان شفافیت بین المللی به فعالان برجسته در زمینه مبارزه با فساد اعطا می شود.

فعالان تک رو

جرالد رایل، مدیر انجمن بین المللی گزارشگران حقیقت جو (ICIJ)، گفت گزارشگران حقیقت به طور سنتی "چهره هایی تک رو" هستند. او افزود هرچه تعداد افرادی آگاه که از موضوعی که یک گزارشگر در مورد آن تحقیق می کند، کمتر باشد، احتمال اینکه اطلاعات پیش از وقت به بیرون درز پیدا کند، کمتر می شود و در عین حال احتمال انتشار نتیجه تحقیقات آنها نیز افزایش می یابد. بسیاری از گزارشگران مستقل مانند آتوتاج پرما جیانثا در سری لانکا و دیوید لی در انگلستان، که موارد فساد و سایر فعالیت های تبهکارانه را افشا کرده اند،تحقیقات خود را به تنهایی و بدون همکاری با دیگران انجام داده اند.

این گزارشگران می توانند همکارانی را از میان چهره های اصلاح طلب در دولت، فعالان حقوق شهروندی، بازگانانی که در پی رقابت عادلانه هستند و گروه های غیردولتی مانند سازمان شفافیت بین المللی یا بنیاد جامعه باز، بیابند. به گفته آرمائو، تحقیقات این روزنامه نگاران "زمانی که به تنهایی کار می کنند،" بیشترین کارآیی را دارد.

او گفت: "این گزارشگران نیاز به آزادی عمل دارند تا بتوانند بدون نگرانی در مورد ارتباطات یا همدستی همکارانشان با کسانی که موضوع تحقیق آنها هستند، تحقیقات خود را صرفنظر از این که به کجا ختم شوند، پیگیری کنند."

آرمائو گفت – در صورتی که پیشنهادهایشان بدون قید وشرط باشد و محدودیتی برای گزارشگران ایجاد نکند – می توانند با تامین اطلاعات، معرفی منابع اطلاعاتی، حمایت از تحقیقات گزارشگران، و در بسیاری از موارد، دفاع از یافته های آنان در برابر انکارهای دولت ها و یا بازرگانان، به آنها کمک کنند.

آیاحالا با هم هستیم؟

رایل گفت اتحاد با یکدیگر برای گزارشگران حقثقت جو مزایایی دارد. او افزود: "چنین اتحاد حمایت های گروهی را برای گزارشگران فراهم می کند و فرصت بهره مند شدن از تجربیات افرادی باتجربه تر را در اختیار آنها قرار می دهد." به همین دلیل است که سازمان او گزارشگران کشورهای مختلف را به همکاری با یکدیگر تشویق می کند.

رایل گفت: "اما این همکاری ها باید بر مبنای مورد به مورد صورت گیرد ."

تیم های 3 تا 20 نفره گزارشگران ICIJ موارد مختلفی مانند قاچاق توسط شرکت های چند ملیتی دخانیات را افشا کردند و درباره کارتل های نظامی خصوصی، شرکت های عرضه کنندۀ پنبه نسوز و تشبث کنندگان فعال در ارتباط باتغییرات اقلیمی، تحقیق کرده اند. اندکی پس از موفقیت OCCRP در زمینه افشای اعمال خلاف قانون در پناهگاه های مالیاتی دور از ساحل، انجمن بین المللی گزارشگران محقق برای تحقیق در زمینه قاچاق دخانیات همکاری های خود آن را آغاز کرد. تنها چند هفته پس از انتشار گزارش در سال 2011، یک مشاور ارشد راهکارهای فرار از مالیات، که در این مجبور شدند.

آندرز زوانیکی عضو هیئت تحریریه اداره برنامه های اطلاعات بین المللی وزارت امور خارجه ایالات متحده است.