واشنگتن – به گزارش سازمان زمین شناسی ایالات متحده، یک نقشۀ زمین شناسی تهیه شده از قمر سیارۀ مشتری به نام آیو (که توسط همین سازمان منتشر شده است) نشان دهندۀ برخی از غیر عادی ترین و فعال ترین آتشفشان هایی است که تا کنون در منظومه شمسی مشاهده شده است.

این نقشه که نشان دهندۀ سطحی است که فعالیت آتشفشانی در آن 25 برابر زمین رخ می دهد، توسط گروهی از دانشمندان دانشگاه ایالتی آریزونا تهیه شده است. قمر آیو در سال 1610 کشف شد و از آن زمان تا کنون مورد مشاهده تلسکوپ های زمینی، و سپس فضاپیماهای مدار پیما بوده است. این مطالعات با گذشت زمان حکایت از جرم سماوی ای داشتند که به شدت تحت تأثیر نیروهای گرانشی سیارۀ مشتری و همچنین خواهران آیو به نام های اروپا و گانیمد است.

این نیروهای گرانشی به اندازه ای شدیدند که باعث انحنای های سریع و عظیمی در سطح و درون آیو می شوند. در نتیجۀ این انحناها، گرمای بسیار زیادی در درون این قمر تولید می شود که به صورت فعالیت آتشفشانی در سطح آیو آزاد می شود.

مارسیا مک نات، مدیر سازمان زمین شناسی ایالات متحده، گفت، "اینکه بُرد علم ما 400 میلیون مایل آن سو تر به این قمر مشتری با آتشفشانان فعالش برسد امری مهیج است." او افزود، "دانستن این که فرایندهای زمین شناختی ای که سیارۀ ما را شکل داده اند در جاهای دیگر هم فعالند به نوعی از بازدارندگی پهنۀ وسیع فضا می کاهد."

این نقشۀ پر جزئیات، وجود تعدادی مشخصۀ آتشفشانی را نشان می دهد که قله ها و گودال های آتشفشانی، میدان های جریان گدازه، کوه ها و لایه های گرد و خاک از جملۀ آنها است. اما آنچه در نقشۀ نشان داده نمی شود هم جالب است. برخلاف زمین، کره ماه و مریخ، نشانی از دهانه های برخوردی روی آیو وجود ندارد.

دیوید ویلیامز، که سرپرستی این طرح را در دانشگاه آریزونا بر عهده داشت، گفت، "دهانۀ برخوردی در آیو وجود ندارد." وی افزود، "این تنها جرم آسمانی در منظومه است که دهانۀ برخوردی روی سطح آن مشاهده نشده و این یعنی آتشفشان های فعال آیو همواره در حال ایجاد تغییر در سطح این قمر هستند."

تصاویر تشکیل دهندۀ اساس این نقشه از مجموعه ای از فضاپیماهای ناسا در مدتی طولانی تشکیل شده اند: سفینۀ وُیِجِر 1 و 2 در سال 1979، تلسکوپ فضایی هابل از سال 1990 تا به امروز، فضاپیمای گالیله در مدار مشتری از 1996 تا 2001 و فضاپیمای کاسینی که در دسامبر سال 2000 در مسیر خود به سمت زحل، از کنار مشتری عبور کرد.

مرکز علوم اختر زمین شناسی، وابسته به سازمان زمین شناسی ایالات متحده، از ابتدای تأسیس در اوایل دهه 1960 سرگرم مطالعۀ زمین شناسی اجرام سماوی غیر از زمین بوده است. این سازمان کار تهیه نقشه های سیاره ای را در پشتیبانی از مأموریت های فرود بر کرۀ ماه آپولو آغاز کرد و همچنان سرگرم ایجاد چارچوب ادغام و مقایسه مطالعات گذشته و آینده سطوح فرازمینی است.

کن هرکنهوف، جانشین مدیر مرکز علوم اخترزمین شناسی، گفت، "توصیف از راه دور سطح اجرام سماوی دانشمندان را وادار به مد نظر قرار دادن و آزمایش فرضیه هایی می کند که با تکامل سیاره ها سر و کار دارند."